કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તે જાણવું ઘણા લોકો માટે ઉપયોગી બની શકે છે. કબજિયાત એક સામાન્ય પાચન સમસ્યા છે, જેમાં મળ સખત થવો, મળત્યાગ કરવામાં મુશ્કેલી પડવી અથવા પેટ સંપૂર્ણ સાફ ન થયું હોય તેવી લાગણી થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં અઠવાડિયામાં મળત્યાગની સંખ્યા પણ ઓછી થઈ શકે છે.
સામાન્ય રીતે કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તે પ્રશ્નનો જવાબ માત્ર એક ખોરાકમાં નથી. તેના બદલે, ફાઈબરયુક્ત ખોરાક, પૂરતું પ્રવાહી, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને મળત્યાગની યોગ્ય આદત સાથે ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત, આહારમાં અચાનક મોટો ફેરફાર કરવાને બદલે ફાઈબર ધીમે ધીમે વધારવું વધુ યોગ્ય છે. કારણ કે એકસાથે વધારે ફાઈબર લેવાથી કેટલાક લોકોને ગેસ અથવા પેટ ફૂલવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું, કયા ફળો અને શાકભાજી આહારમાં લઈ શકાય, પાણીનું મહત્વ શું છે અને કઈ 10 સરળ કુદરતી આદતો પાચનતંત્ર માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું ? સામાન્ય કારણો
કબજિયાત થવા પાછળ એક કરતાં વધુ કારણો હોઈ શકે છે. દરેક વ્યક્તિમાં તેનું કારણ અલગ હોઈ શકે છે. તેમ છતાં, કેટલીક સામાન્ય આદતો કબજિયાત સાથે જોડાયેલી હોય છે.
સામાન્ય કારણોમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થઈ શકે છે:
- આહારમાં ફાઈબર ઓછું હોવું
- પૂરતું પાણી અથવા પ્રવાહી ન લેવું
- શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી હોવી
- લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવું
- મળત્યાગની ઇચ્છાને વારંવાર રોકવી
- ખાવાની અનિયમિત ટેવ
- દૈનિક રૂટિનમાં અચાનક ફેરફાર
- કેટલીક દવાઓ અથવા સપ્લિમેન્ટ્સ
- કેટલીક આરોગ્ય સમસ્યાઓ
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ દિવસ દરમિયાન ઓછું પાણી પીવે અને સાથે ફળો, શાકભાજી તથા આખા અનાજ ઓછા લે, તો આહારમાં ફાઈબર અને પ્રવાહી બંને ઓછાં થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, આખો દિવસ બેસીને કામ કરવું અને મળત્યાગની ઇચ્છાને વારંવાર રોકવી પણ સમસ્યામાં ફાળો આપી શકે છે.
તેથી માત્ર એક વસ્તુ બદલવાને બદલે આખી દૈનિક જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું વધુ યોગ્ય છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું ? 10 કુદરતી ઉપાય
1. ફાઈબરયુક્ત ખોરાક વધુ લો
કબજિયાતમાં સૌથી મહત્વની બાબતોમાંની એક આહારમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં ફાઈબર લેવાની છે. ફાઈબર મળને યોગ્ય રીતે પસાર થવામાં મદદ કરી શકે છે.
ફાઈબર માટે તમે તમારા રોજિંદા આહારમાં નીચેની વસ્તુઓ સામેલ કરી શકો છો:
- ઓટ્સ
- દલિયા
- આખા ઘઉંના અનાજ
- બ્રાઉન રાઇસ
- દાળ
- ચણા
- રાજમા
- વટાણા
- સફરજન
- નાશપતી
- નારંગી
- પપૈયું
- લીલા શાકભાજી
- ગાજર
- વટાણા
- બદામ અને અન્ય સૂકા મેવા યોગ્ય પ્રમાણમાં
NIDDK અનુસાર પુખ્ત વયના લોકો માટે ઉંમર અને લિંગ પ્રમાણે સામાન્ય રીતે દરરોજ આશરે 22 થી 34 ગ્રામ ફાઈબરની જરૂરિયાત હોઈ શકે છે. જોકે વ્યક્તિગત જરૂરિયાત અલગ હોઈ શકે છે.
ખાસ વાત: જો તમારા આહારમાં હાલમાં ફાઈબર ઓછું હોય, તો એકદમ વધારે ફાઈબર શરૂ ન કરો. તેના બદલે થોડું-થોડું વધારતા જાઓ.
2. પૂરતું પાણી પીવાની આદત બનાવો
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તેની સાથે શું પીવું તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે.
ફાઈબર યોગ્ય રીતે કામ કરવા માટે પૂરતું પ્રવાહી જરૂરી છે. તેથી દિવસ દરમિયાન નિયમિત રીતે પાણી પીવાની આદત રાખવી ઉપયોગી બની શકે છે.
તરસ લાગે ત્યારે પાણી પીવું ઉપરાંત, તમારા રોજિંદા રૂટિન પ્રમાણે નિયમિત પ્રવાહી લેવાનો પ્રયાસ કરો.
જોકે, દરેક વ્યક્તિની પાણીની જરૂરિયાત એકસરખી હોતી નથી. ઉંમર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, હવામાન અને આરોગ્યની સ્થિતિ પ્રમાણે જરૂરિયાત બદલાઈ શકે છે.
જો ડૉક્ટરે તમને કોઈ આરોગ્ય કારણસર પ્રવાહી મર્યાદિત કરવાની સલાહ આપી હોય, તો પોતાની રીતે પાણીનું પ્રમાણ વધારવું નહીં.
પાણી ઓછું પીવાથી શરીર પર થતી અસરો વિશે વધુ માહિતી માટે પાણી ઓછું પીવાથી થતી અસરો પણ વાંચી શકો છો.
3. પપૈયું આહારમાં સામેલ કરો
પપૈયું ફાઈબર ધરાવતું ફળ છે. તેથી તેને સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે લઈ શકાય છે.
સવારે અથવા દિવસ દરમિયાન નાસ્તા તરીકે તાજું પપૈયું ખાઈ શકાય છે. સાથે અન્ય ફળો અને શાકભાજી પણ આહારમાં સામેલ કરવાથી કુલ ફાઈબરનું પ્રમાણ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
જોકે, પપૈયું ખાવાથી દરેક વ્યક્તિમાં કબજિયાત તરત જ દૂર થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
તેથી પપૈયાને એકલા ઉપાય તરીકે જોવાને બદલે ફાઈબરયુક્ત અને સંતુલિત આહારનો ભાગ બનાવવો વધુ યોગ્ય છે.
4. સફરજન, નાશપતી અને અન્ય ફળ ખાઓ
ફળોમાં ફાઈબર અને પાણી બંને મળી શકે છે. તેથી કબજિયાતના સંચાલનમાં ફળો સંતુલિત આહારનો ઉપયોગી ભાગ બની શકે છે.
સફરજન, નાશપતી, નારંગી અને અન્ય ફળો તમારી પસંદગી પ્રમાણે લઈ શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, સવારના નાસ્તામાં એક ફળ લઈ શકાય છે. સાંજે બિસ્કિટ અથવા ખૂબ પ્રોસેસ્ડ નાસ્તાની જગ્યાએ ફળ પસંદ કરી શકાય છે.
શક્ય હોય ત્યારે આખું ફળ ખાવું વધુ યોગ્ય છે. કારણ કે ફળનો રસ પીવાથી આખા ફળ જેટલો ફાઈબર મળતો નથી.
આ ઉપરાંત, અલગ-અલગ રંગનાં ફળો ખાવાથી વિવિધ પોષક તત્વો પણ મળી શકે છે.
5. લીલા શાકભાજી વધારે લો
પાલક, મેથી, ચોળાઈ, ગાજર, વટાણા, બ્રોકોલી અને અન્ય શાકભાજી આહારમાં ફાઈબર વધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
બપોરના અને રાત્રિના ભોજનમાં શાકભાજીનું યોગ્ય પ્રમાણ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
ઉદાહરણ તરીકે:
- રોટલી સાથે લીલું શાક
- દાળ સાથે શાકભાજી
- ભોજન સાથે સલાડ
- શાકભાજીવાળું દલિયા
- શાકભાજી સાથે ખીચડી
આ રીતે રોજિંદા ભોજનમાં નાની-નાની રીતે શાકભાજી વધારી શકાય છે.
વધુમાં, સલાડ પણ સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે. સલાડ ખાવાના ફાયદા અને યોગ્ય સમય વિશે અહીં વધુ માહિતી મેળવી શકો છો.
6. દાળ અને કઠોળને આહારમાં સ્થાન આપો
મગની દાળ, મસૂરની દાળ, ચણા, રાજમા, વટાણા અને અન્ય કઠોળ ફાઈબર ધરાવતા ખોરાકમાં આવે છે.
તેથી કબજિયાતમાં દાળ અને કઠોળને યોગ્ય પ્રમાણમાં આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે.
જો તમને દાળ અથવા કઠોળ ખાધા પછી ગેસ થતો હોય, તો તેનું પ્રમાણ ધીમે ધીમે વધારવું.
આ ઉપરાંત, દાળને શાકભાજી અને આખા અનાજ સાથે લેતા ભોજન વધુ સંતુલિત બનાવી શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, બપોરે દાળ, શાકભાજી, રોટલી અને સલાડનું સંયોજન રાખી શકાય છે.
7. ઓટ્સ અને આખા અનાજ પસંદ કરો
સફેદ રિફાઈન્ડ અનાજની જગ્યાએ ઓટ્સ, દલિયા અને આખા અનાજ પસંદ કરવાથી આહારમાં ફાઈબર વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
સવારના નાસ્તામાં ઓટ્સ અથવા દલિયા લઈ શકાય છે.
બપોરના ભોજનમાં આખા ઘઉંની રોટલી અથવા અન્ય આખા અનાજનો યોગ્ય પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરી શકાય છે.
આ રીતે નાસ્તો અને મુખ્ય ભોજન બંનેમાં ફાઈબરનો સમાવેશ કરી શકાય છે.
જોકે, માત્ર અનાજ વધારવું પૂરતું નથી. સાથે ફળો, શાકભાજી, દાળ અને પૂરતું પ્રવાહી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
8. ઈસબગુલ વિશે જાણો
ઈસબગુલ એટલે psyllium husk. તે ફાઈબરનો એક પ્રકાર છે અને પાણી શોષીને મળને વધુ ભરાવદાર તથા નરમ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
કેટલાક લોકો કબજિયાત માટે ઈસબગુલનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ તેનો ઉપયોગ દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો યોગ્ય હોય એવું જરૂરી નથી.
ઈસબગુલ લેતા પહેલાં પૂરતું પ્રવાહી લેવાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ.
જો તમને લાંબા સમયથી કબજિયાત હોય, પેટમાં વધારે દુખાવો હોય, અન્ય દવાઓ ચાલતી હોય અથવા કોઈ આરોગ્ય સમસ્યા હોય, તો ઈસબગુલ નિયમિત રીતે લેતા પહેલાં ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
કોઈપણ ફાઈબર સપ્લિમેન્ટને આહાર અને જીવનશૈલીના વિકલ્પ તરીકે ન જોવું જોઈએ.
9. નિયમિત ચાલવાની આદત રાખો
કબજિયાતમાં માત્ર ખોરાક પર ધ્યાન આપવું પૂરતું નથી. નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
દરરોજ તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે ચાલવું, હળવી કસરત કરવી અથવા સક્રિય રહેવાની આદત બનાવો.
જો તમે ઓફિસ અથવા ઘરમાં લાંબા સમય સુધી બેસીને કામ કરો છો, તો વચ્ચે-વચ્ચે ઊભા થઈને થોડું ચાલવાનો પ્રયાસ કરો.
આ ઉપરાંત, જમ્યા પછી થોડું હળવું ચાલવું પણ રોજિંદી રૂટિનનો ભાગ બની શકે છે.
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કબજિયાતના લક્ષણોમાં મદદ કરી શકે છે.
રોજિંદા જીવનમાં ચાલવાની આદત વિશે વધુ માહિતી માટે રાત્રે જમ્યા પછી ચાલવાના ફાયદા વાંચી શકો છો.
10. મળત્યાગની ઇચ્છાને રોકશો નહીં
મળત્યાગની ઇચ્છા થાય ત્યારે તેને વારંવાર રોકવાની આદત ટાળવી જોઈએ.
જો શરીર મળત્યાગનો સંકેત આપે, તો શક્ય હોય ત્યારે શૌચાલય જવા માટે સમય કાઢો.
કેટલાક લોકો માટે દરરોજ એક જ સમયે શૌચાલય જવાની ટેવ બનાવવી મદદરૂપ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને નાસ્તા પછી થોડો સમય શાંતિથી બેસવાની ટેવ કેટલાક લોકો માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
તેથી ઉતાવળમાં શૌચાલય છોડવાને બદલે શરીરની કુદરતી પ્રક્રિયાને પૂરતો સમય આપવો યોગ્ય છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું અને શું ટાળવું?
કબજિયાત હોય ત્યારે દરેક વ્યક્તિ માટે એક જ ખોરાક સંપૂર્ણપણે બંધ કરવો જરૂરી નથી.
પરંતુ જો આહારમાં ફાઈબર ઓછું હોય અને પ્રોસેસ્ડ ખોરાક વધારે હોય, તો આ ટેવમાં ફેરફાર કરવો મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને નીચેની વસ્તુઓનું સેવન ઓછું કરવાનો વિચાર કરી શકાય:
- ખૂબ વધારે પેકેટવાળો નાસ્તો
- ચિપ્સ
- ફાસ્ટ ફૂડ
- ફાઈબર ઓછું હોય તેવો રિફાઈન્ડ ખોરાક
- ખૂબ વધારે મીઠાઈ
- વારંવાર તળેલી વસ્તુઓ
- ફળ અને શાકભાજી ઓછાં હોય તેવો આહાર
NIDDK અને MedlinePlus બંને કબજિયાતના સંચાલનમાં ફાઈબરયુક્ત ખોરાક, પૂરતું પ્રવાહી અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ પર ધ્યાન આપવાની સલાહ આપે છે.
તેથી માત્ર “શું ન ખાવું?” તેના બદલે “શું વધુ સારી રીતે ખાઈ શકાય?” તેના પર ધ્યાન આપવું વધુ ઉપયોગી છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે એક દિવસનો આહાર
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તે સમજવા માટે એક સરળ દિવસનું ઉદાહરણ જોઈ શકાય છે.
સવાર
સવારે ઉઠ્યા પછી તમારી જરૂરિયાત પ્રમાણે પાણી પી શકો છો.
ત્યારબાદ નાસ્તામાં પપૈયું, સફરજન અથવા નાશપતી જેવા ફળનો સમાવેશ કરી શકાય છે.
નાસ્તો
ઓટ્સ અથવા દલિયા સાથે ફળ લઈ શકાય છે.
જો તમે રોટલી પસંદ કરો છો, તો આખા ઘઉંની રોટલી સાથે શાકભાજીનો વિકલ્પ પણ રાખી શકો છો.
બપોરનું ભોજન
બપોરે:
- રોટલી અથવા આખા અનાજ
- દાળ
- લીલું શાક
- સલાડ
- યોગ્ય પ્રમાણમાં દહીં
જેવું સંતુલિત ભોજન લઈ શકાય છે.
સાંજ
સાંજે ફળ, થોડા બદામ અથવા અન્ય પૌષ્ટિક નાસ્તો લઈ શકાય છે.
ખૂબ વધારે પેકેટવાળો નાસ્તો લેવાની ટેવ હોય તો તેમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો કરી શકાય છે.
રાત્રિભોજન
રાત્રે હળવું અને સંતુલિત ભોજન રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
શાકભાજી, દાળ અને યોગ્ય પ્રમાણમાં આખા અનાજનો સમાવેશ કરી શકાય છે.
સાથે દિવસ દરમિયાન પૂરતું પ્રવાહી અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ રાખવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
કબજિયાતથી બચવા માટે રોજની 5 સરળ આદતો
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તેની સાથે નીચેની પાંચ આદતો પણ રોજિંદા જીવનમાં અપનાવી શકાય છે.
1. 💧 પૂરતું પાણી પીવો
દિવસભર નિયમિત રીતે પાણી અને યોગ્ય પ્રવાહી લો.
2. 🥗 ફળ અને શાકભાજી ખાઓ
દરરોજ અલગ-અલગ પ્રકારનાં ફળ અને શાકભાજીનો સમાવેશ કરો.
3. 🌾 ફાઈબરયુક્ત અનાજ પસંદ કરો
ઓટ્સ, દલિયા અને આખા અનાજને યોગ્ય પ્રમાણમાં પસંદ કરો.
4. 🚶 નિયમિત ચાલો
તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે દરરોજ સક્રિય રહો.
5. 🚽 મળત્યાગની ઇચ્છાને રોકશો નહીં
શરીર સંકેત આપે ત્યારે શૌચાલય જવાની ટેવ રાખો.
આ પાંચ આદતોને એકસાથે શરૂ કરવી મુશ્કેલ લાગે તો એક-એક કરીને રોજિંદી રૂટિનમાં ઉમેરો.
કબજિયાતથી રાહત માટે ફાઈબર કેવી રીતે વધારવું?
ફાઈબર વધારવાનો સૌથી સારો રસ્તો ધીમે ધીમે ફેરફાર કરવાનો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે હાલમાં દિવસમાં ફળ ખાતા નથી, તો શરૂઆતમાં એક ફળ ઉમેરો.
ત્યારબાદ ભોજનમાં એક વધારાનું શાક ઉમેરો.
પછી નાસ્તામાં ઓટ્સ અથવા દલિયા જેવા વિકલ્પનો સમાવેશ કરો.
આ રીતે થોડા દિવસોમાં તમારા આહારમાં ફાઈબરની વિવિધતા વધારી શકાય છે.
અચાનક ખૂબ વધારે ફાઈબર લેવાને બદલે ધીમે ધીમે વધારો કરવાથી ગેસ અને પેટ ફૂલવાની સમસ્યા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે કયા ફળ ખાવાં?
ફળો કબજિયાત માટેના સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે.
તમે દિવસ દરમિયાન અલગ-અલગ ફળ લઈ શકો છો.
ઉદાહરણ તરીકે:
- પપૈયું
- સફરજન
- નાશપતી
- નારંગી
- બેરીઝ ઉપલબ્ધ હોય તો
- અન્ય તાજાં ફળ
ફળનો રસ પીવા કરતાં આખું ફળ ખાવું વધુ યોગ્ય હોઈ શકે છે, કારણ કે આખા ફળમાં ફાઈબર રહે છે.
તેથી રોજિંદા નાસ્તામાં એક આખું ફળ ઉમેરવાની સરળ આદત બનાવી શકાય છે.
કબજિયાતમાં શાકભાજીનું મહત્વ
શાકભાજી માત્ર ફાઈબર જ નહીં, પરંતુ વિવિધ વિટામિન અને ખનિજ તત્વો પણ પૂરા પાડે છે.
તેથી ભોજનમાં શાકભાજીની વિવિધતા રાખવી સારી આદત છે.
પાલક, મેથી, ગાજર, વટાણા, બ્રોકોલી અને અન્ય સ્થાનિક શાકભાજી તમારી પસંદગી અને ઉપલબ્ધતા પ્રમાણે લઈ શકાય છે.
શાકભાજીને ખૂબ વધારે તેલમાં બનાવવાને બદલે સરળ રીતે રાંધીને ખાવું યોગ્ય છે.
આ ઉપરાંત, સલાડનો સમાવેશ પણ કરી શકાય છે, જો તે તમારી પાચનક્ષમતા અને વ્યક્તિગત આહાર માટે યોગ્ય હોય.
કબજિયાતથી રાહત માટે પાણી અને ફાઈબર કેમ જરૂરી છે?
ફાઈબર અને પ્રવાહી વચ્ચે સંબંધ છે.
આહારમાં ફાઈબર વધાર્યા પછી પૂરતું પ્રવાહી ન લેવાય તો કેટલાક લોકોમાં પેટ ફૂલવું અથવા અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે.
તેથી જ્યારે ફાઈબરયુક્ત ખોરાક વધારવામાં આવે ત્યારે પાણી અને અન્ય યોગ્ય પ્રવાહીનું સેવન પણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ.
NIDDK મુજબ પાણી અને અન્ય પ્રવાહી ફાઈબરને વધુ સારી રીતે કામ કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
જોકે, દરેક વ્યક્તિ માટે પ્રવાહીની જરૂરિયાત અલગ હોય છે. તેથી કિડની, હૃદય અથવા અન્ય આરોગ્ય સમસ્યામાં ડૉક્ટરની સલાહનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે ચાલવું કેટલું મહત્વનું છે?
શારીરિક પ્રવૃત્તિની ઉણપ પણ કબજિયાત સાથે જોડાઈ શકે છે.
તેથી રોજિંદા જીવનમાં તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે ચાલવું અને સક્રિય રહેવું મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જો લાંબા સમય સુધી બેસવાનું કામ હોય, તો વચ્ચે થોડો વિરામ લઈને ચાલવું સરળ શરૂઆત બની શકે છે.
તમારે ખૂબ કઠિન કસરત કરવાની જરૂર નથી. નિયમિત અને તમારી ક્ષમતા પ્રમાણેની પ્રવૃત્તિ પર ધ્યાન આપવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
કબજિયાત માટે શૌચની યોગ્ય આદત કેવી રીતે બનાવવી?
મળત્યાગની ઇચ્છા થાય ત્યારે તેને લાંબા સમય સુધી રોકશો નહીં.
આ ઉપરાંત, દરરોજ એક જ સમયની આસપાસ શૌચાલય જવાની ટેવ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી શકાય છે.
કેટલાક લોકો માટે નાસ્તા પછીનો સમય અનુકૂળ રહે છે, કારણ કે ખાવાથી આંતરડાની ગતિમાં મદદ મળી શકે છે.
શૌચાલયમાં ખૂબ લાંબા સમય સુધી મોબાઇલ જોતા બેસવાની ટેવ ટાળવી પણ સારી છે.
કબજિયાતમાં કઈ ભૂલો ટાળવી?
કબજિયાતમાં કેટલીક સામાન્ય ભૂલો સમસ્યાને લાંબી બનાવી શકે છે.
ભૂલ 1: એક જ ખોરાક પર આધાર રાખવો
માત્ર પપૈયું અથવા કોઈ એક ફળ ખાવાથી દરેક વ્યક્તિમાં કબજિયાત દૂર થશે એવું જરૂરી નથી.
ભૂલ 2: એકસાથે વધારે ફાઈબર લેવું
ફાઈબર અચાનક વધારવાથી ગેસ અને પેટ ફૂલવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
ભૂલ 3: પાણી ઓછું પીવું
ફાઈબર વધારીને પાણી ઓછું પીવું યોગ્ય નથી.
ભૂલ 4: મળત્યાગ રોકવો
ઇચ્છા થાય ત્યારે વારંવાર રોકવાની ટેવ ટાળવી જોઈએ.
ભૂલ 5: પોતાની રીતે દવાઓ લાંબા સમય સુધી લેવી
લાંબા સમય સુધી કબજિયાત રહેતી હોય તો કારણ જાણવા માટે આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું? ટૂંકી યાદી
જો તમને આખા લેખમાંથી માત્ર મહત્વની બાબતો યાદ રાખવી હોય, તો આ યાદી ઉપયોગી છે:
- ફાઈબરયુક્ત ખોરાક
- પપૈયું
- સફરજન
- નાશપતી
- નારંગી અને અન્ય ફળો
- લીલા શાકભાજી
- દાળ
- ચણા
- રાજમા
- ઓટ્સ
- દલિયા
- આખા અનાજ
- યોગ્ય પ્રમાણમાં સૂકા મેવા
- પૂરતું પાણી
- નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ
આ ઉપરાંત, મળત્યાગની ઇચ્છાને ન રોકવી અને નિયમિત શૌચની આદત બનાવવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી?
સામાન્ય કબજિયાત ઘણી વખત આહાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફારથી સુધરી શકે છે. પરંતુ દરેક કબજિયાતને ઘરગથ્થુ ઉપાયથી જ સારવાર કરવી યોગ્ય નથી.
જો કબજિયાત સતત રહે અથવા વારંવાર થાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
ખાસ કરીને નીચેના લક્ષણો હોય તો તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે:
- મળમાં લોહી દેખાવું
- મળત્યાગ વખતે અથવા અન્ય સમયે રક્તસ્ત્રાવ
- સતત અથવા તીવ્ર પેટનો દુખાવો
- પેટ ખૂબ ફૂલવું
- ઉલટી થવી
- તાવ આવવો
- ગેસ પણ ન નીકળવો
- કારણ વગર વજન ઘટવું
- ઘરેલુ કાળજી છતાં કબજિયાતમાં સુધારો ન થવો
NIDDK પણ કબજિયાત સાથે લોહી, સતત પેટનો દુખાવો, ઉલટી, તાવ, ગેસ ન નીકળવો અથવા કારણ વગર વજન ઘટવા જેવા લક્ષણોમાં તબીબી સલાહ લેવાની ભલામણ કરે છે.
વધુ વિશ્વસનીય માહિતી માટે NIDDK: Constipation – Eating, Diet & Nutrition વાંચી શકાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
1. કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું?
કબજિયાતથી રાહત માટે ફળો, શાકભાજી, દાળ, ચણા, રાજમા, ઓટ્સ, દલિયા અને આખા અનાજ જેવા ફાઈબરયુક્ત ખોરાકને સંતુલિત આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે. સાથે પૂરતું પ્રવાહી અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
2. કબજિયાતમાં પપૈયું ખાઈ શકાય?
હા. પપૈયું ફાઈબર ધરાવતું ફળ છે અને તેને સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે લઈ શકાય છે. જોકે, પપૈયું દરેક વ્યક્તિમાં કબજિયાત તરત દૂર કરશે એવું જરૂરી નથી.
3. કબજિયાતમાં પાણી કેમ જરૂરી છે?
પૂરતું પ્રવાહી ફાઈબરને યોગ્ય રીતે કામ કરવામાં મદદ કરી શકે છે અને મળને નરમ રહેવામાં મદદ કરી શકે છે. જોકે, પાણીની જરૂરિયાત વ્યક્તિ પ્રમાણે અલગ હોય છે.
4. કબજિયાતમાં કયા ફળ ખાઈ શકાય?
પપૈયું, સફરજન, નાશપતી, નારંગી અને અન્ય ફાઈબરયુક્ત ફળો સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે.
5. કબજિયાતમાં શાકભાજી ખાવું જોઈએ?
હા. લીલા શાકભાજી અને અન્ય ફાઈબરયુક્ત શાકભાજી આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે.
6. કબજિયાતમાં ઓટ્સ ખાઈ શકાય?
હા. ઓટ્સ ફાઈબર ધરાવે છે અને તેને નાસ્તામાં સામેલ કરી શકાય છે.
7. ઈસબગુલ કબજિયાતમાં ઉપયોગી છે?
ઈસબગુલ એક પ્રકારનું ફાઈબર છે અને મળને વધુ ભરાવદાર તથા નરમ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે. તેનો ઉપયોગ કરતી વખતે યોગ્ય પ્રવાહી લેવું જરૂરી છે. લાંબા સમયની કબજિયાત અથવા અન્ય આરોગ્ય સમસ્યા હોય તો આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
8. કબજિયાતમાં ચાલવું ફાયદાકારક છે?
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કબજિયાતના લક્ષણોમાં મદદ કરી શકે છે. તમારી ક્ષમતા પ્રમાણે ચાલવાની ટેવ રોજિંદા જીવનમાં સામેલ કરી શકાય છે.
9. કબજિયાતમાં મળત્યાગ રોકવો જોઈએ?
ના. મળત્યાગની ઇચ્છા થાય ત્યારે વારંવાર રોકવાની ટેવ ટાળવી જોઈએ.
10. કબજિયાતમાં ફળનો રસ કે આખું ફળ?
શક્ય હોય ત્યારે આખું ફળ પસંદ કરવું વધુ યોગ્ય છે, કારણ કે આખા ફળમાં ફાઈબર રહે છે.
11. કબજિયાતમાં ફાઈબર અચાનક વધારી શકાય?
ફાઈબર ધીમે ધીમે વધારવું વધુ યોગ્ય છે. અચાનક વધારે ફાઈબર લેવાથી ગેસ અથવા પેટ ફૂલવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
12. કબજિયાત લાંબા સમય સુધી રહે તો શું કરવું?
લાંબા સમયથી કબજિયાત રહેતી હોય અથવા વારંવાર થતી હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. કારણ શોધ્યા વગર લાંબા સમય સુધી ઘરગથ્થુ ઉપાય અથવા દવાઓ પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી.
અંતમાં
કબજિયાતથી રાહત માટે શું ખાવું તેનો જવાબ એક જ ખોરાકમાં નથી. તેના બદલે, ફાઈબરયુક્ત ખોરાક, પૂરતું પ્રવાહી, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને મળત્યાગની યોગ્ય આદત પર ધ્યાન આપવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
તમારા રોજિંદા આહારમાં પપૈયું, સફરજન, નાશપતી, લીલા શાકભાજી, દાળ, ચણા, કઠોળ, ઓટ્સ, દલિયા અને આખા અનાજ જેવી વસ્તુઓ યોગ્ય પ્રમાણમાં સામેલ કરી શકાય છે.
આ ઉપરાંત, ફાઈબરનું પ્રમાણ ધીમે ધીમે વધારવું અને સાથે પૂરતું પ્રવાહી લેવું પણ જરૂરી છે.
જો કબજિયાત વારંવાર થાય, લાંબા સમય સુધી રહે અથવા મળમાં લોહી, તીવ્ર પેટનો દુખાવો, ઉલટી, તાવ, ગેસ ન નીકળવો અથવા કારણ વગર વજન ઘટવા જેવા લક્ષણો હોય, તો ઘરગથ્થુ ઉપાય કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સુરક્ષિત છે.
નોંધ: આ લેખ સામાન્ય આરોગ્ય માહિતી માટે છે. તે વ્યક્તિગત તબીબી નિદાન અથવા સારવારનો વિકલ્પ નથી.
ઉપયોગી આંતરિક લેખો
આ વિષય સાથે સંબંધિત વધુ માહિતી માટે તમે નીચેના લેખો પણ વાંચી શકો છો:
Bharti Raval | Wellness Coach | 7203008292